View Full Version: Điu khắc trong kiến trc truyền thống

Nhanhlantim > Nghin cứu > Điu khắc trong kiến trc truyền thống


Title: Điu khắc trong kiến trc truyền thống
Description: thường gặp trong kiến trc Phật Gio


nhnhlantm - October 12, 2004 09:48 AM (GMT)

Kiến trc sử dụng điu khắc như một yếu tố phụ trợ tăng tnh nghệ thuật cho cng trnh, đồng thời diễn đạt nghĩa biểu trưng, ci thần của cng trnh trong việc sử dụng cc hoa văn, đề ti trang tr mang đậm nghĩa tượng trưng.
Cc cng trnh Phật gio cn lại từ thời L - Trần đ c kết hợp cả yếu tố văn ho ấn ộ thng qua Chm v một phần văn ho Hoa v mang đậm chất Phật gio. Cc yếu tố văn ho ấn c thể thấy trong thẩm mỹ Việt l hnh tượng cc vũ nữ ma, cc tượng chim kiểu Kinnari v chim thần kiểu Garuda... c nguồn gốc từ ấn ộ đ được Việt ho. Nhiều hnh trang tr tạo thế thống nhất ngay cả trong nghĩa như sng nước với my trời, hoa sen m với hoa cc dương. Con rồng thời kỳ ny tiu biểu cho văn ho Việt Nam khng pha trộn, đ l con rồng hnh rắn, c mo lửa gắn với thần rắn. Trời Trần, hnh chạm ta thấy ở cc cha Thi Lạc, Bối Kh... mang nhiều nt văn ho ấn v Hn song đ được dn tộc ho. Cc thời kỳ sau kế thừa tinh hoa của thời kỳ trước v biến đổi ph hợp với kỹ thuật v nhu cầu tn gio. Thời L Sơ, Nho gio l chủ đạo, hnh tượng trang tr chỉ gặp ở cc dạng biểu tượng. Thời Mạc, trang tr hnh ảnh dn d như cc hoạt cảnh, con người kết hợp với kế thừa trang tr thời Trần khiến nghệ thuật c thể ni l pht triển theo hnh thức tự pht, chạm bong knh bắt đầu xuất hiện v pht triển thay cho hệ thống chạm nng trước đy. Mỹ thuật Mạc đ thot dần khỏi ảnh hưởng của nghệ thuật Chămpa v Trung Hoa vốn c từ thời kỳ mỹ thuật trước đ. Thời Nguyễn, nghệ thuật dn gian bị hạn chế, cc m tp chủ yếu được sử dụng l bộ "Tứ linh" v " Tứ qu" tạo thnh một khun mẫu khng thay đổi. Thời kỳ ny song song với việc chạm khắc vẫn trn cc kết cấu gỗ th mộc th xuất hiện một số cng trnh sơn son thếp vng, vẽ ln trn cấu kiện gỗ (mang ảnh hưởng của Trung Hoa).

- Bố cục trong một tc phẩm điu khắc: l thước đo lớn nhất cho sự thnh cng của tc phẩm. Trong kiến trc cổ, ta thường gặp bố cục theo kiểu cn xứng (những cặp rồng, những hoa văn hoạ tiết đối nhau...). Bố cục hướng tm ( c hoa văn trung tm trong một khung khp kn), bố cục hnh dải ( hoa cc, dy hnh chữ cng)...

nhnhlantm - October 12, 2004 09:48 AM (GMT)
Cc hnh tượng trang tr đơn lẻ

Con rồng
cc dạng trang tr hnh rồng pht triển theo từng thời kỳ, mang những đặc điểm mỹ thuật khc nhau. Trong kiến trc Phật gio Việt Nam, hnh tượng con rồng cũng được pht hiện từ những di vật cn lại từ thời L.

Con rồng thể hiện cho tm linh, gắn liền với vua (theo quan niệm phong kiến), biểu hiện ước mong mưa rhuận gi ho (dn gian). Trang tr trn bệ thp, cấu kiện gỗ, đỉnh mi... Những di tch như cha Dạm (Bắc Ninh), cha Long ọi ( H Nam)...

user posted image
H1a. Rồng chạm đầu dư
user posted image
H1b. Rồng trang tr trn cửa

Con ln

Được gọi đầy đủ l kỳ ln (cn gọi l con ngh, con ly v dn gian gọi l con sấu). Hnh tượng con Ln được định hnh từ thời L v pht triển cho đến suốt thời Nguyễn.
Kỳ ln l pht triển của long m, biểu tượng cho sự kết hợp thời gian v khng gian, cho sự an bnh. Trang tr trn cấu kiện gỗ (gặp ở nhiều cha), thnh bậc (cha B tấm, H Nội), tượng trn (cha Phật Tch, Bắc Ninh).

user posted image

H2. Tượng ln đ tại cha Phật Tch

Ra: t gặp trong kiến trc Phật gio
Biểu trưng cho sự bền vững của x tắc (trong phạm vi cung đnh) v sự sống lu, trường thọ (dn gian), Thường thấy sử dụng như con vật đỡ chn bia tại cc cha.

user posted image

H3. Ra đội bia
Chim Phượng
: t gặp trong điu khắc Phật gio.
Chim Phượng khng gắn nhiều với Phật gio m chỉ tượng trưng cho điềm lnh, mỗi khi xuất hiện th bo hiệu đất nước thi bnh, phồn thịnh, vẻ đẹp của phụ nữ... Thường được chạm khắc trn cốn, thnh bậc, đầu dư, đầu đao...

user posted image
H4. Đầu đao hnh chim Phượng

Hoa sen: Từ thời L đ sử dụng hoa sen trong biểu tượng cha Một Cột, bệ tượng Phật A Di cha Phật Tch.
Biểu hiện cho sự trong sạch thanh cao, biểu tượng cho sự thanh tịnh của Phật gio. ỉnh thp, chn tảng, bệ Phật, diềm bia.

user posted image
H5. Trang tr hoa sen trn chn tảng


TLC

nhnhlantm - October 12, 2004 09:49 AM (GMT)

Hoa cc:

Hoa cc thời L Trần thường thể hiện với dạng dy lượn hnh sin. Lc đầu hoa cc phổ biến ở Trung Quốc với biểu trưng ạo gio, về sau ảnh hưởng vo Phật gio như một biểu tượng bnh dị, thanh cao, kn đo v lu bền.

user posted image
H6. Trang tr hoa cc cha Phổ Minh

L đề:
Cy Bồ đề biểu trưng cho sự đại gic của đức Phật. được sử dụng rất nhiều trong trang tr điu khắc như vm cửa cha thp thời L.

user posted image
H7. Trang tr l đề thp Bnh Sơn - Vĩnh Phc

Hnh c:
Tượng trưng cho sự giu c, phồn thịnh hay gặp trong trang tr cấu kiện gỗ cng sng nước.

user posted image
H8. Trang tr c trn cốn gỗ

Con tru:
Hnh tượng tru cũng xuất hiện từ tho nguyn thuỷ trong văn ho Ho Bnh. V hnh tượng tru cn thấy được ở kiến trc Phật gio l bắt đầu từ thời L.
Con tru rất c nghĩa trong nh Phật, thể hiện qua bức tranh thập mục chăn tru. Tượng trn (cha Phật Tch), lan can đ ( cha Bt Thp)

user posted image
H9. Hnh tượng con tru lan can đ cha Bt Thp

Sư tử:
l đề ti trang tr phổ biến ở thời L hơn cc thời sau ny. Sư tử h cầu nghĩa như vật bảo vệ gio php.
C thể gặp tượng sư tử ở cha Hương Lng, bệ c 2 con sư tử đỡ ở cha B Tấm. Cc chm lng v đui sư tử thường xoắn lại theo kiểu trn ốc hoặc xo ra.

user posted image
H10. Sư tử đ đỡ bệ tượng cha B Tấm

TLC

nhnhlantm - October 12, 2004 09:49 AM (GMT)
Con hổ:
Nền văn ho ng Sơn cch đy trn dưới 2500 năm đ xuất hiện rất nhiều tượng hổ. Thời Trần bắt đầu xuất hiện tượng hổ.
Theo tn ngưỡng của dn ta th hổ tượng trưng cho vị thần bảo vệ, trấn giữ cc phương chống lại mọi t ma, đảm bảo cho cuộc sống pht triển. Bệ đ tam bảo ( cha ại Bi H Ty), chạm khắc trn kẻ ( cha Sơn ồng, H Ty), hai bn tam quan (cha Long Tin Quảng Ninh)

user posted image
H11. Ph điu hổ cha ng Bổn - tp Hồ Ch Minh


Con ngựa:
Thời L
Xuất hiện dưới dạng tượng trn (cha Phật Tch), lan can đ (cha Bt Thp). Theo Phật thoại, ngựa trắng khi khng c người cưỡi l biểu tượng của Phật.

user posted image
H12. Trang tr ngựa tường hồi cha Hưng K


Nhạc cng thin thần (Gandharva)
Thời L - Mạc, ảnh hưởng ấn ộ gio của người Chăm.
Thường gặp ở hnh ảnh đon nhạc cng tấu nhạc mừng ức Phật đản sinh

user posted image
H13. Trang tr tại cha Phật Tch

Nữ thần đầu người mnh chim (Kinnarri)
được sử dụng trong thời L đến Mạc, ảnh hưởng ấn ộ gio của người Chăm.
C thể gặp ở những dạng tượng người chim cha Phật Tch, cha Long đọi, nữ thần đầu người mnh chim.

user posted image
H14. Nữ thần đầu người mnh chim chạm trn cốn gỗ cha Thi Lạc

Tin nữ (apsara):
Thời L - Mạc, ảnh hưởng ấn ộ gio của người Chăm.
Tin nữ ma ht dng hoa xuất hiện gắn liền với cc sự kiện trong cuộc đời của đức Phật như đức Phật đản sinh, đắc đạo, nhập Niết Bn... iu khắc trn cốn gỗ cha Thi Lạc.

user posted image
H15. Tin nữ cưỡi Phượng cha Thi Lạc

TLC

nhnhlantm - October 12, 2004 09:50 AM (GMT)
Chim thần Garuđa :
Thời L - Mạc. Hnh tượng của ấn ộ gio sử dụng trong văn ho Chăm.
Tiu biểu cho sức mạnh v chn l . Thường gặp ở tư thế nng đỡ gc đền thp v bệ tượng.

user posted image
H16. Chim thần bệ tượng cha Bối Kh

Bnh xe php lun:
Sử dụng trong thời Nguyễn đến nay.
Biểu tượng sự gic ngộ của ức Phật v lần thuyết php đầu tin của ngi. Trn mi cc cng trnh, v dụ như đầu đao cha Qun Sứ.

user posted image
H17. Bnh xe Php lun trang tr trn đầu đao viện đại học Vạn Hạnh

Hồi văn chữ Vạn, chữ cng
Thường thấy trn bờ nc mi, diềm bia, chạm trổ cửa.

user posted image
H18. Chữ Vạn cch điệu cửa cha Nnh - Gia Lm

Chữ Thọ, Hỉ
Thường sử dụng l cửa sổ , trang tr cửa đi cch điệu

user posted image
H19. Cổng cha Hưng K - Chữ Thọ cch điệu

Con người
Người đỡ to sen cha Dương Liễu thời Mạc. Vua đỡ bệ tượng Phật cha Ho Nhai

user posted image
H20. Chạm người cha Thi Lạc

TLC

nhnhlantm - October 12, 2004 09:50 AM (GMT)
Cc m tp trang tr thường gặp v đề ti trang tr phức hợp

Lưỡng long triều nhật (lưỡng long chầu nguyệt) ( sử dụng v pht triển từ thời Nguyễn về sau). Rồng chầu hoa cc, hoa hướng dương đều l cc dạng của lưỡng long triều nhật
nghĩa cầu trời mưa, hnh trn c ngọn lửa tượng trưng cho sấm st, nguồn nước, mang đến ma mng tươi tốt.. Hoa cc v hoa hướng dương cũng được sử dụng tượng trưng cho mặt trời.

user posted image
H21. M tp lưỡng long triều Nhật trn bờ nc

C ho rồng: thường gặp thời Nho học thịnh đạt, thời Nguyễn
Gợi nhớ đến sự đỗ đạt trong cc kỳ thi v được Vua phong chức tước. y l một minh chứng cho việc ảnh hưởng su sắc của trang tr đề ti Nho học vo Phật gio.

user posted image
H22. C ho long bằng gốm thường gặp ở đnh cha miền Nam

Rồng ho l, rồng ho cy...
Rồng thường thấy trong m tp trang tr ny l rồng ho l, rồng ho cy hoặc cy ho rồng, dy l ho rồng.

user posted image
H23. M tp rồng ho cy

Ngư long h thuỷ
Rồng v c chp vờn nhau trong sng nước
M tp trang tr kh phổ biến trong trang tr đnh cha Bắc Bộ
user posted image
H24. Trang tr trn cốn

Phc khnh, Phc thọ, Ngũ phc
Hnh con dơi ngậm chiếng khnh c tua c nghĩa l hạnh phc v sung sướng. Hnh con dơi kết hợp với chữ thọ biểu tượng cho sự hạnh phc v trường thọ. Năm con dơi trn mộtbức chạm, tượng trưng cho sự chc tụng đầy đủ nhất.

user posted image
H25. Trang tr ngũ phc trn cnh cửa

TLC

nhnhlantm - October 12, 2004 09:51 AM (GMT)
Bt bảo
gồm bầu, thp bt, quạt vả, ống tiu, giỏ hoa, cy kiếm, khnh, phất trần.
L cc trang tr mang tnh chất ạo gio, đi lc được sử dụng trong trang tr một số cng trnh cha chịu ảnh hưởng nhiều từ Trung Quốc như cha Hoa, cha người gốc Hoa xy dựng...

user posted image
H26. Kiếm v quạt trong trang tr cha ng Bổn
Bt quả gồm đo, lựu, mận, l, phật thủ, nho, bầu b.

user posted image
H27. Trang tr trn lan can cha Vạn Nin - Ty Hồ - H Nội

Tứ qu gồm mai lan cc trc.
Thường gặp kết hợp mai điểu, mai hạc, lan điệp, cc điệp, trc tước, trc yến hoặc trc hổ.

user posted image
H28. Trang tr cc điệp trn cnh cửa

Tứ thời gồm mai, sen, cc, tng.
ồ n trang tr l mai điểu, lin p, cc điệp, tng lộc hay tnghạc. Trong trang tr chạm khắc cc chi tiết kiến trc như cửa vng, cnh cửa...

user posted image
H29. Trang tr tng hạc trn cnh cửa

Hoa sen kết hợp với hoa cc: Thường gặp ở thời L
Tượng trưng cho m dương giao ho. Thường gặp ở trang tr diềm bia, chạm khắc trang tr trn thp cổ.

user posted image
H30. Trang tr hoa văn thp Phổ Minh

My trời, sng nước : Thời L, Trần
thường gặp ở trang tr hoa văn thp cổ, bệ tượng Phật thời L.

user posted image

H31. Sng nước trn chn bệ tượng cha Phật Tch

TLC

nhnhlantm - October 12, 2004 09:51 AM (GMT)
Cc đề ti trang tr lin quan đến phật gio
(thường gặp ở dạng tượng trn v hội hoạ)

Cảnh ức Phật đản sinh
Biếu tượng bằng cảnh cửu long phun nước tắm cho cậu b, cảnh cc thin thần nhạc cng tấu nhạc đn mừng.

user posted image
H32. Tiểu cảnh đức Phật đản sinh tại cha Vũng Tu

Cảnh ức Phật trưởng thnh v trn con đường tu hnh
ức Phật gặp bốn cảnh sinh, bệnh, lo v tử. Cảnh ức Phật tu ở Tuyết Sơn.

user posted image
H33. Đức Phật cắt tc giũ bỏ cuộc sống trần tục

Cảnh ức Phật ại gic
ức Phật trở thnh Phật (gic ngộ được bản thn mnh) Gắn liền với hnh tượng cy Bồ đề.

user posted image
H34. ức Phật đại gic dưới gốc Bồ ề

Cảnh ức Phật thuyết php
Gắn với bnh xe chuyển Php lun, Phật thuyết php ở vườn hươu, thuần phục con voi đin...

user posted image
H35. Tiểu cảnh Phật thuần phục voi đin ở cha Vũng Tu

Phật nhập Niết Bn

Phật nằm giữa hai cy sala, cảnh nhập Niết bn với hnh Stupa.

user posted image
H36. Cảnh Phật nhập niết bn thường gặp trong cc cha miền Nam v miền Trung

Thập mục ngưu đồ (10 bức tranh chăn tru)
ại thừa v Thiền tng c hai cch dẫn dắt bức tranh khc nhau nhưng mục đch chung l phải tự tu dưỡng lấy thn, tm mnh lm gốc.

user posted image
H37. Ph điu Thập mục ngưu đồ tại cha Quảng B - Ty Hồ - H Nội

Tch Ty Du K
Thường sử dụng lm ph điu, hoạt cảnh trang tr trn mi cc cha c ảnh hưởng phong cch kiến trc Trung Hoa như cha Hưng K, cha long Tin...

user posted image
H38. Một cảnh Tn Ngộ Khng đả Nhị Lang Thần

TLC

Nguồn hnh:
H 1,8,12,17-19, 21-29, 37,38 : TLC
H 2-7, 9, 10, 13-16, 20, 23-26 : cc ngi cha nổi tiếng Việt Nam- V Văn Tường




* Hosted for free by InvisionFree